Inzicht in Sociale Relaties

Grondbeginselen der sociologie – Inzicht in sociale relaties

Veertiende druk 2014, 1ste druk 1964 – Studieboek op hbo/wo niveau – isbn 978 90 01 83446 3 – www.grondbeginselendersociologie.noordhoff.nl


Een Inleiding
– korte fragmenten uit blz. 9 en 10:

Deze inleiding in de sociologie biedt veel stof tot nadenken over het brede veld waar deze wetenschap over gaat: het samenleven van grotere of kleinere aantallen mensen. Het gaat daarbij om de sociale aspecten ervan. Sociaal komt van socius, maat of (met)gezel en bij het Latijnse socialis gaat het om de gemeenschap ofwel de maatschappij.

Al in 1893 liet Durkheim zien hoezeer zelfs een hoogstpersoonlijke beslissing als zelfdoding mede bepaald wordt door bepaalde structuurkenmerken, zoals de economische situatie of het gebrek aan politieke stabiliteit. Hetzelfde blijkt ook te gelden voor onder andere partnerkeuze, echtscheidingen en kindertal. Dergelijke invloeden bracht iemand eens tot de (paradoxale) uitspraak dat de maatschappij niet bestaat maar wel invloed uitoefent. En hetzelfde geld voor het in dit deel besproken onderwerp cultuur.

Ieder hoofdstuk begint met het noemen van een of meer grondbeginselen, geheel in lijn met de reeds jaren bestaande titel van dit boek, waar we ondanks de herziening niet van hebben willen afwijken. Deze grondbeginselen vormen de basis, het uitgangspunt van de beschouwingen die in het betreffende hoofdstuk aan de orde komen.

Tenslotte is het onze stellige overtuiging dat de theorieën en inzichten die we aanreiken om de samenleving te beschouwen en te analyseren ook in meer algemene zin nuttig zijn. Iedere lezer zal in onze complexe maatschappij immers ook als staatsburger moeten functioneren. Wij hopen dat dit boek op een prettige manier hieraan bijdraagt.

Deel 1 – Sociologie als wetenschap

  • Wat verstaan we onder sociologie?  15
  • Sociologie als wetenschap  27
  • Betekenis van de sociologie  41
  • Sociologisch taalgebruik  53

In deel 1 van het boek dat voor je ligt geven we antwoord op de vraag wat we onder sociologie verstaan en hoe mensen in hun denken, doen en waarnemen beïnvloed worden door hun samenleving met anderen. Daarnaast verdiepen we ons in het ontstaan van de sociologie en wat deze wetenschap voor de mensen in maatschappij en beroep kan betekenen. Volgens ons is dat vaak meer dan je denkt. En ten slotte komt het sociologisch taalgebruik aan de orde.

note van schrijver: doen en laten

1 – Wat verstaan we onder sociologie?

  • Waarneming
  • Zingeving
  • Referentiekader
  • Selectiviteit
  • Definitie van de situatie

Sociologie bestudeert het samenleven van mensen in kleinere en grotere verbanden. Hoewel we allen in dezelfde maatschappij leven, heeft ieder van ons daarvan een eigen voorstelling.

1.1 – Waarneming


1.2 – Zingeving

‘Maar voor mensen betekent de afwezigheid van instincten dat iedere generatie alles opnieuw moet leren. Het zijn echter deze zelfde leerprocessen, waar mensen voor hun (voort)bestaan zo op zijn aangewezen, die maken dat hun gedrag en wijze van samenleven veel veranderlijker zijn dan bij dieren het geval is.’

Verschillende mensen kunnen verschillende dingen leren. Dat houdt in de eerste plaats in dat zich in dezelfde periode op verschillende plaatsen uiteenlopende soorten samenlevingen kunnen vormen. En in de tweede plaats, dat een en dezelfde samenleving na kortere of langere tijd kan veranderen. Dat laatste komt doordat sociale leerprocessen ruimte laten voor variaties aan vergissingen, waarbij mensen de aangeboden leerstof niet helemaal exact overnemen.

Een en ander wil echter niet zeggen dat bij dieren helemaal geen leerprocessen (kunnen) plaatsvinden.

En ten slotte hebben mensen vaak ook geleerd positief of negatief te oordelen over wat zij weten en eventueel zien gebeuren. Sommige dingen beschouwen zij als goed en wenselijk, andere als slecht en onwenselijk. En afhankelijk van hun ‘verklaring’ zien zij sommige van die verschijnselen als onontkoombaar en andere als vatbaar voor menselijk ingrijpen.
Ieder van ons heeft dus een bepaald beeld van zijn samenleving. Maar hebben wij hetzelfde beeld en kennen wij onze samenleving werkelijk zo goed als we geneigd zijn te denken? Regelmatig ontdekken we dat dat toch minder het geval is dan we dachten.


1.3 – Referentiekader


1.4 – Selectiviteit


1.5 – Definitie van de situatie


Samenvatting

Deel 2 – Sociologie als wetenschap

  • Ontstaan van de sociologie
  • Omschrijving van sociologie
  • Waardevrijheid van het object
  • Sociologie nader omschreven


2.1 – Ontstaan van de sociologie

Drie factoren droegen bij tot het ontstaan van de sociologie:
1 het verloren gaan van de vanzelfsprekendheid in het leven van mensen, waardoor dat problematisch werd;
2 het ontstaan van het begrip ‘maatschappij’ als een aparte levenssfeer, los van de staat;
3 de opkomst van een restauratiementaliteit, die de samenleving weer boven het individu ging stellen

Tot zover Grondbeginselen der Sociologie.